Francesca da Rimini & Paolo malatesta στον δεύτερο κύκλο της Κόλασης του Δάντη

Το 1318 ο Δάντης, όντας σε εξορία,  αποδέχτηκε την πρόσκληση του πρίγκιπα  Guido Novello da Polenta, ηγεμόνα της Ραβέννα, πατέρα της Francesca da Polenta που την τραγική ερωτική της ιστορία περιγράφει με ποιητικό σπαραγμό ο ποιητής στη «Θεία Κωμωδία» («Κόλαση, Άσμα Ε’, σ.73-140). 

Η Francesca (αργότερα Francesca da Rimini) υπήρξε ένα διπλωματικό πιόνι στα παιχνίδια εξουσίας Ιταλών ευγενών του 13ου αιώνα. Ο πατέρας της θέλησε να κάνει ειρήνη με τον εχθρό του, τον Malatesta da Verucchio, και για να το πετύχει αυτό, αποφάσισε να σφραγίσει τη συμφωνία, παντρεύοντας την κόρη του, Francesca, σε έναν από τους γιους του Malatesta.

Δυστυχώς, η επιλογή του συζύγου έπρεπε να είναι ο μεγαλύτερος γιος του, ο Giovanni, ο οποίος ήταν άφοβος στρατιώτης μεν, παραμορφωμένος δε. Αυτό έρχεται σε εμάς μέσω του παρατσούκλι του, το Sciancato, το οποίο μπορεί να σημαίνει ανάπηρος ή κουτσός. 

H Francesca λοιπόν γύρω στα 1275  παντρέυεται τον Giovanni Malatesta. Στο Ρίμινι όμως, ερωτεύτηκε τον μικρότερο αδερφό του Giovanni, τον Paolo. Λέγεται μάλιστα ότι το πρώτο φιλί αντάλλαξαν όταν αυτός της διάβασε την ιστορία του ιππότη Lancelot και της βασίλισσας Guinevere, της γυναίκας του βασιλιά Arthur. Αν και ο Paolo ήταν παντρεμένος, κατάφεραν να συντηρούν τη σχέση τους για περισσότερο από δέκα χρόνια, μέχρι που ο Giovanni τελικά τους έπιασε στην κρεβατοκάμαρα της Francesca σκοτώνοντας τους και τους δύο (μεταξύ 1286-1288).

«Φραγκέσκα, τα μαρτύριά σου με κάνουν / από σπλαχνιά και πόνο να δακρύζω. Μα πες: στων γλυκαστεναγμών τις ώρες / πώς και με τι σας βόλεσεν η αγάπη τις μετέωρες αγάπες να γνωρίσετε;;»

Κι εκείνη: «πόνος πιο τρανός δεν είναι / παρά την ευτυχία να αναθυμάσαι / στη δυστυχιά. Το ξέρει ο δάσκαλός σου! / Αν όμως τόσο λαχταρά να μάθεις / την πρώτη ρίζα τους έρωτα μας, άκου, / θα κάμω ως εκείνον που μιλά και κλαίει. / Για αναψυχή αναγνώθαμε μια μέρα / πώς άναψε τον Λανσελότο ο πόθος.

Μόνοι ήμαστε, χωρίς κακό στο νου μας. /  Πολλές βολές μας έμιξε τα μάτια / το διάβασμα και χλώμιασε η θωριά μας, / μα ένα μονάχα νίκησέ μας / όντας διαβάσαμε το ποθητό της γέλιο τέτοιος το φίλησε αγαπός / ετούτος που δεν θα χωριστεί ποτέ από μένα / ολότρεμος, μου φίλησε το στόμα…»

Οι στίχοι από την έμμετρη μετάφραση του Νίκου Καζαντζάκη.

Ο πίνακας:  "The death of Francesca da Rimini and Paolo Malatesta", Ary Scheffer (1822-1855)