Dostoyevsky Fyodor, Ο Αιώνιος Σύζυγος

Ο Εραστής και ο Σύζυγος συναντούν ο ένας τον άλλο, λίγους μήνες μετά τον θάνατο της συζύγου, στη νουβέλα «Ο Αιώνιος Σύζυγος». Τι θα μπορούσε να είναι πιο αλλόκοτο αλλά και ανησυχητικό, από το να αντικρίσετε στο κατώφλι του σπιτιού σας, 3 το ξημέρωμα, τον σύζυγο της παλιάς ερωμένης σας;

Στο έργο όμως, ο απατημένος Τρουσότσκι δεν είναι απλά ένας κερατάς. Ο Τρουσότσκι προδόθηκε, όχι μόνο από τη γυναίκα του. Προδόθηκε από αυτόν που θεωρούσε φίλο του, που θαύμαζε, που αγαπούσε. Αυτόν από τον οποίο, μέχρι και τις εκφράσεις και αστεϊσμούς υιοθέτησε θαυμαζοντας τον κρυφά έναν ολόκληρο χρόνο που τον φιλοξένησε. Όταν τον αντικρίζει δεν ξέρει ούτε και αυτός τι θέλει να κάνει. Να χτυπήσει, να σκοτώσει, να βρίσει, να ζητήσει εξηγήσεις, ίσως μια διάψευση; Και σιωπά κλαψουρίζοντας για τον χαμό αυτής που τον απάτησε, όχι με έναν, αλλά πολλούς εραστές, περιμένοντας μια κίνηση ίσως μετάνοιας από το αντικείμενο του κρυφού θαυμασμού του.

Στο έργο ξεδιπλώνεται ένα ψυχωτικό παιχνίδι, αυτό της γάτας με το ποντίκι, καθώς ο (πρώην) εραστής Βελτσάνινοφ αναρωτιέται πυρετωδώς και σχεδόν σε όλο το έργο, εάν και τι ο Παύλοβιτς Τρουσότσκι γνωρίζει για την σχέση που ο ίδιος είχε με τη σύζυγο του.

Μια κλιμακούμενη αντιπαράθεση που φέρνει τον Βελτσάνινοφ να λογοφέρνει με τον αινιγματικό σύζυγο, ο οποίος ναι μεν κρύβει προθέσεις και κίνητρα, αλλά ταυτόχρονα δικαιολογεί πλήρως τον τίτλο του «αιώνιου συζύγου» εμφανιζόμενος άλλοτε ως παλιάτσος, άλλοτε ως εκδικητής, άλλοτε ως θύμα και άλλοτε ανυπόφορα προκλητικός – αλλά - φέι! - και ως θαυμαστής του αντιπάλου του. Και αν η υστερική φύση του συζύγου παρεκτρέπεται μόνο στο τέλος, όταν χωρίς προμελέτη επιχειρεί τον φόνο του παλιού αντίζηλου, ωστόσω ουδόλως συμπαθής δεν μπορεί να γίνει.

ΥΓ: Το 1848 ο Ντοστογιέφσκι εντάχθηκε σε μια ομάδα νέων διανοουμένων, με επικεφαλής τον Μιχαήλ Πετρασέφσκι, οι οποίοι συναντιόντουσαν για να συζητήσουν λογοτεχνικά αλλά και κοινωνικά / πολιτικά ζητήματα. Στο ανελεύθερο όμως πολιτικό κλίμα της Ρωσίας των μέσων του δέκατου ένατου αιώνα, τέτοιες ομάδες ήταν παράνομες και το 1849 τα μέλη του αποκαλούμενου Κύκλου Πετρασέφσκι συνελήφθησαν σε μια έφοδο της αστυνομίας, και στη συνέχεια κατηγορήθηκαν για συνωμοσία ανατροπής. Ο Ντοστογιέφσκι και αρκετοί από τους συνεργάτες του φυλακίστηκαν και καταδικάστηκαν σε θάνατο. Οι καταδικασμένοι οδηγήθηκαν στην πλατεία όπου θα γινόταν η εκτέλεση και χωρίστηκαν σε ομάδες των τριών. Ο σταυρός πιέστηκε στα τρεμάμενα χείλη τους και τα κεφάλια τους καλύφθηκαν με κουκούλα. Οι πρώτοι τρεις τοποθετήθηκαν σε θέση εκτέλεσης. Ο Ντοστογιέφσκι, είκοσι οκτώ ετών τότε, περίμενε στη δεύτερη ομάδα τριών για να πεθάνει. Τα τουφέκια τοποθετήθηκαν σε θέση βολής και ο λοχίας έγειρε το σπαθί του.
Τότε, ξαφνικά, ένας αγγελιοφόρος από τον τσάρο Νικόλαο κατέφθασε στην πλατεία μεταφέροντας και ανακοινώνοντας τη μεγαλοψυχία του Τσάρου:
Οι κρατούμενοι είχαν γλιτώσει τη ζωή τους και αντί της εκτέλεσης καταδικάστηκαν σε τέσσερα χρόνια σκληρής εργασίας στις φυλακές του Ομσκ στη Σιβηρία .
Η εκτέλεση δεν ήταν παρά μια τρομακτική φάρσα, μια στρατηγική για τον πειθαναγκασμό των αντιφρονούντων. Ένας αριθμός κρατουμένων κατέρρευσε. Δύο κατέληξαν μόνιμα παράφρονες. Ο Ντοστογιέφσκι πλέον μένει με σπασμένα νεύρα, επιληπτικές κρίσεις, και την εδραιωμένη πεποίθηση ότι κάθε προσπάθεια για υποταγή του ανθρώπινου πόνου ήταν καταδικασμένη. Η ζωή του ξετυλίγεται πλέον σκοτεινή, δραματική και απελπιστική όσο τα μυθιστορήματά του, όπου όμως με διεισδυτική ματιά αγκαλιάζει την ανθρώπινη ψυχή, πότε ευγενική και πότε φαύλη πότε και τα δύο, αλλά πάντα εκτεθειμένη στην πραγματικότητα αυτού του πόνου και των «ηθικών βασανιστηρίων»

ΥΓ2:Αν και ο «Αιώνιος Σύζυγος» γράφτηκε στο 1870, όταν ο Σ. Φρόιντ ήταν μόλις 14 ετών, η νουβέλα ξεκινά περιγράφοντας αυτό που διάσημος ψυχίατρος θα αναλύσει πολύ αργότερα: με την Απώθηση από τη μνήμη του Εραστή, της ταυτότητας του Συζύγου, μνήμη που όμως συμβολικά τον κατατρέχει στα όνειρά του. 4 χρόνια μετά τον θάνατο του Ντοστογιέφσκι ο Φρόιντ δημιουργεί και επικαλείται τον όρο «Απώθηση» ακριβώς για να περιγράψει τον -πλέον- λίγο ή πολύ γνωστό σε όλους μας, μηχανισμό άμυνας του Εγώ και της αναπόφευκτης ανάδυσης του Υποσυνείδητου.