David Diop, "Τη Νύχτα όλα τα Αίματα είναι Μαύρα"

Έχει κάτι το ιδιαίτερο η – όχι εκτεταμένη ομολογουμένως - μαύρη λογοτεχνία που έχω διαβάσει. Είτε πρόκειται για Αφροαμερικάνο είτε για ημι-Σενεγαλέζο, η επιστροφή στην αρχέγονη μήτρα των Αφρικανικών δοξασιών και δεισιδαιμονιών πάντα θα με ξαφνιάζει. Ακόμα και αυτή η υπέρβαση των ορίων της λογικής, η καταβύθιση στο κόσμο ης τρέλας ή των παραισθήσεων είναι ένα πολύ ιδιαίτερο μοτίβο που όχι σπάνια έχω συναντήσει.

Ο David Diop, είναι λέκτορας στο Πανεπιστήμιο του Pau. Γεννήθηκε στη Γαλλία το 1966 αλλά έχει μεγαλώσει στη Σενεγάλη, η οικογένειά του προέρχεται από εκεί και αυτές ακριβώς οι ρίζες του φαίνεται  να διαπερνούν το γραπτό του. 

Μιλάει για τον τρόμο του πολέμου, αλλά πηγαίνει πέρα από αυτόν των χαρακωμάτων ή της τεχνολογίας που σκοτώνει: ακόμα και αν οι οβίδες, τα πολυβόλα, οι χειροβομβίδες ή τα χημικά  σκότωσαν εκατομμύρια νέους άνδρες, ακόμα και σε αυτή τη κόλαση που διεξαγόταν  ως τεχνολογική επικράτηση στα πολεμικά πεδία, αυτή η «εκλεπτυσμένη» ευρωπαϊκή πολεμική μηχανή φαίνεται να παραλύει από το ματσέτο, ένα όπλο με το οποίο οι μαύροι στρατιώτες ήταν (ειδικά) εξοπλισμένοι: ίσως γιατί το ματσέτο συμβολίζει τη λαγνεία της δολοφονίας. 

Ρεαλιστική, ωμή αφήγηση, καταγράφει όχι μόνο τη φυσική βία ή τον τρόμο, αλλά και τις σκέψεις του αφηγητή-βασικού χαρακτήρα χωρίς να βάζει φίλτρα ούτε καν στη συνειδησιακή παραμόρφωση των αξιών που τολμούν να θέτουν όρια: ανάμεσα στην τρέλα και τη νοσταλγία, αμφισβητεί τις έννοιες της ταυτότητας και του ξεριζωμού, της ανθρωπότητας και της αγριότητας, τις διδαχές των Λευκών Αδερφών, των Δασκάλων, την παράδοση, ακόμα και ό,τι ορίζει η διατεταγμένη υπηρεσία. Στο μυαλό του όλα θρυμματίζονται από το σοκ της τραυματικής απώλειας του παιδικού του φίλου που τον είχε πάνω κι από αδελφό, του ευγενικού, μορφωμένου Μαντέμπα Ντιοπ. Ενοχή και τύψεις τον χτυπούν ανελέητα, αυτόν τον Αλφά Ντιάγε, έναν αγρότη της Δυτικής Αφρικής που βρέθηκε στο σφαγείο του Μεγάλου Πολέμου για να κερδίσει ένα μέλλον διαφορετικό από αυτό που μπορεί να του προσφέρει το χωριό του. Και έρχεται πλέον η μετατόπιση του τρόμου από το πεδίο της μάχης στο πρόσωπό του: μετά την επιχείρηση από την οποία επιστρέφει με το τρίτο χέρι του λευκού «του εχθρού με τα μπλε μάτια» «που βαστούσε το τουφέκι», αυτός ο ίδιος ο Αλφά γίνεται το Κακό – όχι μόνο για τους συμπατριώτες του που πολεμούν στο μέτωπο και αναγνωρίζουν στο πρόσωπο του τον Δαίμονα που δεν πρέπει ούτε καν να αντικρύζουν αλλά και για τους λευκούς στρατιώτες, τους Γάλλους που αποδέχονται την προσωρινή τρέλα της εφόρμησης ενάντια στα πυρά αλλά όχι την καταχθόνια, μόνιμη δική του τρέλα.

Και μέσα στη φρίκη αναδύεται ο συμβολισμός του γυναικείου αιδοίου ως σημαίνον σωτηρίας, ενηλικίωσης, βίαιης κατάκτησης: το άνοιγμα της γης στα ορύγματα των χαρακωμάτων που σαν το γυναικείο όργανο περιμένει να δεχτεί τους στρατιώτες μέσα της,  τη νεαρή Σενεγαλέζα που τον αποχαιρετά προσφέροντάς του την ενηλικίωση πριν φύγει για τις μάχες, τη νεαρή Γαλλίδα που βιάζει στο Νοσοκομείο στα μετόπισθεν. 

Είναι αξιοσημείωτο ότι, ενώ η ιδέα ενός βιβλίου για τους Σενεγαλέζους στρατιώτες γεννήθηκε στον Diop από τη μελέτη επιστολών που συνέλεξε ο ιστορικός Jean-Pierre Guéno, τον τρόμο όμως που βίωναν οι Ευρωπαίοι αντικρίζοντας τους μαύρους μαχητές τον πρωτοεντοπίζει σε μια  αφήγηση στρατιώτη από την εμπειρία του στη  Λέσβο στον Α’ Π.Π.: «un ancien tirailleur d’une famille alliée à la nôtre qui a combattu en Grèce, à Mytilène. Il lui a raconté que les Turcs et les Grecs avaient très peur d’eux et que l’armée française en jouait.» (συνέντευξη στη «Le Monde» Δεκέμβριος 2018)

Το βραβείο που δόθηκε από τους νεαρούς μαθητές των λυκείων της Γαλλίας (Prix Goncourt des lycéens 2018) παρουσιάζει την ωριμότητα τους στη πρόσληψη της σύγχρονης λογοτεχνικής προβολής που δεν είναι Ιστορία: οι αναγνώστες αυτοί, είτε είναι Γερμανοί, Αφρικανοί ή Γάλλοι, αγόρια ή κορίτσια, είναι της ίδιας ηλικίας με εκείνους που πήγαν να πολεμήσουν πριν από έναν αιώνα και αντιλαμβάνονται πολύ καλά  ότι εκείνοι που πήγαν να πολεμήσουν τότε, ήταν  σχεδόν στην ηλικία τους. Ήταν και αυτοί πολύ νέοι όταν πήγαν να σκοτωθούν για να κερδίσουν 100 μέτρα γης ανάμεσα στα χαρακώματα για να τα χάσουν την επόμενη μέρα.

David Diop, "Τη Νύχτα όλα τα Αίματα είναι Μαύρα", εκδ. Πόλις, μετ. Κωσταράκου Αλεξάνδρα