Ο βασιλιάς Μίνωας κριτής στον 2ο κύκλο της κόλασης του Δάντη

Στη Θεία Κωμωδία, στον 2ο κύκλο της κόλασης (άσμα Ε’) βρίσκουμε τον κριτή των νεκρών ψυχών (βασιλιά) Μίνωα. Τοποθετείται εκεί από τον ποιητή γιατί τα αβάπτιστα μωρά και οι ειδωλολάτρες του 1ου κύκλου δεν έχουν αμαρτίες να εξομολογηθούν. Το περιγράφει ως τέρας που βρυχάται, ακούει τις αμαρτίες των νεκρών ψυχών και τους υποδεικνύει τη θέση τους σε κάποιον από τους εννιά κύκλους περιστρέφοντας ανάλογες φορές την φιδόμορφη ουρά του γύρω από το κορμί του. Η πιο διάσημη απεικόνιση του, από τον Μιχαήλ Άγγελο, βρίσκεται στην Sistine Chapel στο Βατικανό.

Η φιγούρα του Μίνωα είναι χαρακτηριστική μιας τακτικής που συναντάμε συχνά στη Θεία Κωμωδία καθώς, πολλοί χαρακτήρες της κλασσικής μυθολογίας είχαν ήδη αφομοιωθεί από τη χριστιανική κουλτούρα κατά τον Μεσαίωνα και όχι σπάνια μετατράπηκαν σε δαίμονες.

Οι Έλληνες είχαν συλλάβει την ιδέα της μετά θάνατον Δικαιοσύνης. Ο Αισχύλος στις Ευμενίδες γράφει ότι ο  Άδης ζητά ευθύνες από κάθε άνθρωπο και κανέναν δεν λησμονεί, το δε πνεύμα του εξετάζει τα πάντα:

«μέγας γὰρ Ἅιδης ἐστὶν εὔθυνος βροτῶν

ἔνερθε χθονός,

δελτογράφῳ δὲ πάντ᾽ ἐπωπᾷ φρενί.»

(Ευμενίδες 273-275)

Στο έργο αυτό του μεγάλου Δικαστή το βοηθούσαν τρεις μυθικοί ηγεμόνες, ονομαστοί για την αρετή και την ευσέβεια τους: ο Μίνωας, ο αδερφός του Ροδάμανθος και ο Αιακός, με τις τελικές αποφάσεις να ανήκουν στον Μίνωα.

Ο Μίνωας, ηγεμόνας της Κρήτης, γιος του Δία μας παρουσιάζεται και στην Οδύσσεια  στη κάθοδο του Οδυσσέα στον Άδη (λ.568-572 - Νέκυια) με ελαφρά διαφορετικό ρόλο, αφού κρατάει σκήπτρο καθισμένος σε θρόνο, ενώπιον του οποίου παρουσιάζονται όλοι οι νεκροί και όχι μόνο οι αμαρτωλοί.  

Γιατί φιδόμορφη η ουρά του; Τα  φίδια συνδέονται με τις λατρευτικές δοξασίες των αρχαίων Κρητών και τον ίδιο τον βασιλιά Μίνωα. Στην αρχή της βασιλείας του ήταν άτεκνος, καθώς υπέφερε από κάποιο νόσημα: φίδια και ερπετά έβγαιναν από το σώμα του που έτρωγαν τα σπλάχνα κάθε γυναίκας που ξάπλωνε μαζί του (πιθανά περιγράφεται η μετάδοση δερματικής ασθένειας που σε παλαιότατους χρόνους εξολόθρευσε φυλές). Μόνο η Πασιφάη δεν έπαθε τίποτε, γιατί ήταν κόρη του Ήλιου. Σύμφωνα με άλλη εκδοχή του μύθου η Πασιφάη του έκανε μάγια, γιατί ο Μίνωας είχε πολλές ερωμένες. Έτσι, οι γυναίκες που πήγαιναν μαζί του τις καταβρόχθιζαν σκορπιοί και φίδια που έβγαιναν από το σώμα του. Τον γιάτρεψε η Προκρίδα.