Pirandello Luigi, Ο Μακαρίτης Ματία Πασκάλ

Σε αυτό το βιβλίο, το οποίο δημοσιεύτηκε το 1904, υπάρχουν όλα τα θέματα του λεγόμενου πιραντελισμού: η αναζήτηση μιας ταυτότητας (η οποία είναι, κατά το μεγαλύτερο μέρος της, μόνο μια μάσκα που καλείται να φορά ο άνθρωπος κατά τις περιστάσεις), η ασφυκτική πίεση των κοινωνικών ρόλων και η  μοναξιά των ανθρώπων που λαχταρούν για επικοινωνία αλλά τελικά καταλήγουν στη μοναξιά τους.

O Μακαρίτης Ματία Πασκάλ, σε πρώτο πρόσωπο μας αφηγείται την ιστορία της ζωής του. Μας μιλά για τις ψευδαισθήσεις, τις αποτυχίες και τραγικές  απογοητεύσεις, που τον οδηγούν στο να αποφασίσει να μην πάρει ξανά τίποτα σοβαρά.

Ο Mattia ως το alter ego του, ο Adriano Meis, δραπετεύει από έναν κλοιό κοινωνικών και οικογενειακών δεσμών, υιοθετώντας μια ψεύτικη ταυτότητα προκειμένου να να απελευθερωθεί από μια δυστυχισμένη οικογενειακή ζωή, μια οικονομική και κοινωνική καταστροφή και μιας αδιάφορη εργασία. Στη πορεία ανακαλύπτει ότι η ελευθερία που ο ίδιος έχτισε είναι απατηλή γιατί χάνοντας την ταυτότητά του, χάνει και τον έλεγχο της ζωής του. Η νέα πραγματικότητα καταρρέει μέσα στο ψέμα και την υποκρισία, ενώ ο ίδιος καταλαβαίνει ότι χωρίς παρελθόν οι σχέσεις του με τους άλλους νομικά και ουσιαστικά είναι σαθρές και οι κοινωνικές συμβάσεις ψευδείς, εξωπραγματικές κατασκευές.  Και τότε πέφτει το βλέμμα του στη τρύπα του χάρτινου ουρανού και αποκτά απόλυτη συναίσθηση των ορίων της κάθε πράξης του.

«Αν στη κορύφωση του δράματος, τη στιγμή ακριβώς που η μαριονέτα – Ορέστης ετοιμαζεται να εκδικηθεί για τον θάνατο του πατέρα του σκοτώνοντας τον Αίγισθο και τη μητέρα του, σκιζόταν ο χάρτινος ουρανός του θεάτρου, τι θα γινόταν; […]

Ο Ορέστης θα ταραζόταν τρομερά από εκείνη την τρύπα στον ουρανό.  […] Θα ένιωθε ακόμα τη παρόρμηση να εκδικηθεί, θα ήθελε να τους ακολουθήσει με μανιασμένο πάθος, μόνο που εκείνη τη στιγμή το βλέμμα του θα έπεφτε σε εκείνο το σκίσιμο όπου τώρα κάθε λογής κακή επίδραση θα τον έκανε να παραλύσει. Με λίγα λόγια ο Ορέστης θα γινόταν Άμλετ.

Όλη η διαφορά, κύριε μέις, μεταξύ παλιάς και σύγχρονης τραγωδίας έγκειται σε αυτό, πιστέψτε με: σε μια τρύπα στον χάρτινο ουρανό»

«Τυχερές οι μαριονέτες που πάνω από το ξύλινο κεφάλι τους βλέπουν τον ψεύτικο ουρανό να διατηρείται χωρίς σκισίματα! Ούτε αγωνιώδεις αμηχανίες, ούτε μετριοπάθεια, ούτε προσκόμματα, ούτε σκιές, ούτε οίκτος, τίποτα!»

Pirandello Luigi, Ο Μακαρίτης Ματία Πασκάλ, εκδ. Μεταίχμιο, μετ. Δήμ. Δότση