Berhard Thomas, Ο Αποτυχημένος

 

Τον «Αποτυχημένο» τον διάβασα μετά από άλλα πέντε μυθιστορήματα του Bernhard και μια θεατρική παράσταση. Ως ύφος γραφής δεν έπεσα σε κάτι καινούργιο: γραμμένο με τη μορφή ενός συνεχούς εσωτερικού μονόλογου, ολόκληρο σε μία παράγραφο,  με κυκλικές επαναλήψεις λέξεων που κλείνουν ξανά και ξανά προτάσεις, ιδεοληπτικές παραθέσεις της προσωπικής του απέχθειας για την Αυστρία, το Σάλτσμπουργκ, τη Βιέννη, εμμονή με τις αυτοκτονίες, τις πνευμονοπάθειες, την αιμομιξία και τη δηλητηριώδη κριτική για τους βιεννέζους, τους δασκάλους, τους συγγενείς του, τους καλλιτέχνες, το σύμπαν όλο. 

Και όμως, μέσα από αυτό τα επαναλαμβανόμενα μοτίβα και μια έντονα λογορροϊκή αφήγηση ο Bernhard ξεδιπλώνει κάτι νέο, καλεί τον αναγνώστη να μπει σε ιδιαίτερα, προσωπικά μονοπάτια. Ο Bernhard φαίνεται να δουλεύει τις ιδέες του με επιμονή, αναλαμβάνοντας διαφορετικά πρόσωπα ακριβώς για να ξεκινήσει διάλογο με τον εαυτό του. Πραγματικά, όσο προχωρά η αφήγηση όλα ανοίγονται εκεί, μπροστά μας: ο συγγραφέας προσαρμόζει τη βιογραφία τριών ανθρώπων, τριών φίλων, τριών καλλιτεχνών για να δέσουν με τη δική του ζωή. Και ο ίδιος είχε σπουδάσει μουσική (τραγουδιστής όπερας) και αναγκάστηκε να διακόψει τη καλλιτεχνική του καριέρα. Ο Bernhard, όχι ο Gould, ήταν 51 ετών το έτος που πέθανε ο Glenn Gould (ο Gould πέθανε στα 50 ακριβώς). Είχε πνευμονική νόσο όπως ο δικός του Gould και ο ανώνυμος αφηγητής. Ήρθε σε ρήξη με την οικογένειά του και μετακόμισε σε ένα απομονωμένο σπίτι στη περιφέρεια της Βιένης όπως ο Βέρτχαϊμερ . Αυτή είναι η αλήθεια: ο αφηγητής, ο Βέρτχαϊμερ και ο Gould αντανακλούν διαφορετικά μέρη του χαρακτήρα του ίδιου του Bernhard. Υπό αυτήν την έννοια, τολμά να μας πει: Ορίστε το ιδανικό που θα μπορούσα ίσως να είμαι, το απευκταίο και αυτό που έγινα.

Το μεγαλύτερο μέρος του μυθιστορήματος εξελίσσεται κυριολεκτικά στο μυαλό του αφηγητή που στέκεται στο κατώφλι ενός ξενοδοχείου, σκεπτόμενος την αποστολή της τέχνης, τη κυριαρχία της Αυστρίας, τον παραλογισμό της ζωής, την ήττα,  τον Βέρτχαϊμερ και τον καθοριστικό ρόλο που έπαιξε ο Glenn Gould στη ζωή του. Καθώς ξεκινά το μυθιστόρημα, ο Gould έχει ήδη πεθάνει ενώ ο Βέρτχαϊμερ αυτοκτονεί ένα χρόνο μετά. Στην κηδεία του του τελευταίου παρίσταται ο αφηγητής. Αν το σκεφτούμε η «πλοκή» του μυθιστορήματος είναι δυσανάλογα μικρή, και σε μεγάλο βαθμό περιορίζεται στο τέλος, όταν ο αφηγητής αλληλοεπιδρά με τους ανθρώπους είτε στη κηδεία είτε  στο ξενοδοχείο είτε στο σπίτι του Βέρτχαϊμερ.

Το μυθιστόρημα του Thomas Bernhard  «Ο Αποτυχημένος» είναι η ιστορία τριών επίδοξων πιανιστών - του Glenn Gould (ο μόνος ρεαλιστικός χαρακτήρας), ένας αυστριακός πιανίστας με το όνομα Βέρτχαϊμερ (ο πρωταγωνιστής) και ο ανώνυμος αφηγητής - που έγιναν φίλοι το 1953 στο Σάλτσμπουργκ ενώ σπούδαζαν πιάνο με τον διάσημο Horowitz (στη πραγματικότητα ο Horowitz ουδέποτε δίδαξε) . Ο Βέρτχαϊμερ και ο αφηγητής παλεύουν με όλες τους τις δυνάμεις για να γίνουν βιρτουόζοι στο πιάνο, μέχρι που μια μέρα θα ακούσουν τον Gould να παίζει τις παραλλαγές Goldberg του Bach και η ιδιοφυΐα του τους καταρακώνει. 

Ο αφηγητής εγκαταλείπει το πιάνο σχεδόν αμέσως και μετακομίζει  στη Μαδρίτη γράφοντας ένα βιβλίο με τίτλο «Σχετικά με τον Glenn» (το οποίο ανά περιόδους καταστρέφει και ξαναρχίζει). Αλλά ο Βέρτχαϊμερ θα καταλήξει σε μια ψυχοφθόρα κατάσταση: Για χρόνια θα συνεχίζει να παίζει, αδυνατώντας να εγκαταλείψει το όνειρό του αλλά και χωρίς να μπορεί να επενδύσει τίποτα παραπάνω σε αυτό. Τελικά πουλάει το αγαπημένο του πιάνο το Steinway και αρχίζει να γράφει ένα βιβλίο το οποίο τελικά καταστρέφει. Ταυτόχρονα διοχετεύει την δυστυχία του σε μια καταπιεστική, σχεδόν αιμομικτική σχέση με την αδερφή του. Κάποια στιγμή η αδερφή του καταφέρνει να ξεφύγει από την επιρροή του και παντρεύεται έναν πλούσιο Ελβετό βιομηχανικό. Λίγο μετά από την αναχώρησή της για την Ελβετία ο Glenn Gould πεθαίνει από αποπληξία πάνω στο πιάνο του. Ο Βέρθεϊμερ παίρνει το τρένο για  Ελβετία για να κρεμαστεί εκδικητικά μπροστά από το σπίτι της αδελφής του.

Thomas Berhard, Ο Αποτυχημένος, μετ. Βασίλης Τομανάς. Εκδ. ΕΞΑΝΤΑΣ