Lorca Federico García, Ματωμένος Γάμος

 

Δυο εσταυρωμένοι που αίρουν την αμαρτία του πάθους, θύματα μιας αδύνατης σύνθεσης ανάμεσα στον Έρωτα και την Κοινωνία. Μια Νύφη μπλεγμένη μέσα στους όρους της συγγένειας αποτολμά έξοδο από τους κανόνες της. Είναι δύσκολο, ο στερεοτυπικός ρόλος της υπηρετεί δεσμούς όπου η συναίνεση έπεται των κοινωνικής οργάνωσης των αναγκών και η απείθεια στιγματίζει τη γυναίκα. Ο Λεονάρδο, μοιραίος και o μόνος χαρακτήρας που κατονομάζεται, η απόλυτη διαστροφή των άγραφων Νόμων: της απαγόρευσης της αιμομιξίας και της μοιχείας, της προστασίας της αντρικής τιμής και των συγγενικών δεσμών. Αναδύεται από το παρασκήνιο όμως και εγείρει τις αξιώσεις του ακριβώς εκεί, στη σφαίρα της συγγένειας. Οι δυο τους μπλέκονται σε μια παρεκλίνουσσα πράξη, μια παρεκλίνουσσα επανάληψη ενός κανόνα, ενός μοιραίου εθίμου, κινούμενοι προς έναν έρωτα που μπορεί να ολοκληρωθεί μόνο με τον αφανισμό τους.

Ο γαμπρός-γιος, θύμα και αυτός, αφού σκοτώνει και σκοτώνεται. Υποτάσσεται στη γεγονικότητα του λόγου: θα γίνει και αυτός θύμα της μητρικής κατάρας και της φυλετικής παρακαταθήκης να ζήσει με αναφορά στην οικογενειακή τιμή και τα δίκαια που πρέπει να υπερασπιστεί. Το δραματικό γεγονός του αφανισμού του έρχεται να δώσει μορφή σε λόγους που έχει προηγηθεί, σε προφητείες και κατάρες. Και είναι η σχέση μεταξύ λόγου και πράξης που περιπλέκεται απελπιστικά, καθώς κάθε λόγος μεταλλάσσεται σε συμβάν ή μάλλον σε θανάσιμο γεγονός, κάθε πράξη είναι το εμφανές χρονικό αποτέλεσμα κάποιου προγενέστερου λόγου, μια συνθήκη που δηλώνει ότι όλα όσα συμβαίνουν έχουν ήδη συμβεί, όλα θα φανούν ως η διαπλοκή λόγου και πράξης με τη δύναμη επανάληψης μέσα στον χρόνο.

Η μάνα που τρέμει τη μοίρα του γιου της, ακροβατεί μεταξύ μητρικού ενστίκτου και εκδίκησης. Τα λόγια της προς αυτόν ανυψώνουν τη χρόνια ανέραστη κατάστασή της ως αφοσίωση σε έναν απόντα σύζυγο ή ακόμα και Οιδιπόδεια αφοσίωση στο γιο κάνοντας αναφορά και στην επικείμενη μοναξιά όταν κάποια άλλη γυναίκα θα πάρει τη θέση της. Αλλά είναι  η σύλληψη του συμβολικού λόγου της που μεταδίδεται και επαναλαμβάνει με τους χορικούς χαρακτήρες τη δομική αναγκαιότητα της ειπωμένης τελικής πράξης. Καταγράφει τον οιωνό ή ίσως τον εξαπολύει.

Όχι μόνο αυτή. Ο κρυπτογραφημένος λόγος προφητικά εκφέρεται και από την πεθερά, τη γυναίκα, την υπηρέτρια, τους ξυλοκόπους. Είναι ο λόγος που  κουβαλάει μια ιστορία και μια προβλεπτική δύναμη και ακροβατεί μεταξύ αφηγηματικής μορφής και ποιητικού λόγου με μια περίεργη χρονικότητα: εκφέρεται πριν τα γεγονότα η ισχύς του όμως μόνο αναδρομικά γίνεται αντιληπτή. Καθείς που απαγγέλει τον οιωνό στο παρόν ακόμα και αν επαναλαμβάνει λόγια που εκπορεύονται από μια προγενέστερη πηγή με λέξεις που ριζώνουν σε προγενέστερες πράξεις, εισάγει το αναγκαίο φάντασμα της κοινωνικής και οικογενειακής διάλυσης, ακόμα και οριοθετώντας την παρέκκλιση προκειμένου να συμβεί η ρήξη με την οικογενειακή τιμή, συνθήκη που μετατοπίζει τη πλοκή προς το τελικό δράμα και τη καταδίωξη που εξαπολύει η μάνα για τον αφανισμό των Φέλιξ.

«Ήσασταν στον γάμο; / Όχι. /  Δεν ήμουν ούτ’εγώ! / Τι να έχει γίνει / στ’αμπέλι τώρα δα; / Τι να έχει γίνει / μες στα λιόκλαδα; / Ποιόνε να ρωτήσω; / - δε γυρίσαν πίσω. / Ήσασταν στον γάμο; / Σου το είπαμε πως όχι / Δεν ήμουν ούτ’ εγώ»

Ματωμένος Γάμος, Φεδερίκο Γκαρσία Λόρκα, εκδ. Σκαρίφημα.

Σε μια εκπληκτική μετάφραση και ανάλυση από τον Μιχάλη Κλαπάκις.