Boris Vian, θα Φτύσω στους Τάφους σας

 

Ο τρόμος της παράλογης βίας

Στο μεταπολεμικό Παρίσι του 1946, όταν οι αίθουσες σινεμά κατακλύζονται από τα νεοεμφανιζόμενα films noir του αμερικανικού σινεμά, κυκλοφορεί ένα αμφιλεγόμενο, αδυσώπητα ζοφερό και ταυτόχρονα το πιο αντιπροσωπευτικό μυθιστόρημα μιας σειράς που εκδίδεται κάτω από το ψευδώνυμο συγγραφέα «Vernon Sullivan». Το «θα Φτύσω στους Τάφους σας», είναι μια βίαιη επίθεση στον ρατσισμό, γραμμένο από τον Boris Vian, έναν μουσικό της τζαζ που είχε στενές επαφές με πολλούς μαύρους της μουσικής κοινότητας της Γαλλίας και των ΗΠΑ και επρόκειτο να γίνει ο πιο στενός φίλος των Duke Ellington, Miles Dewey Davis και Charlie Parker. 

Με το «θα Φτύσω στους Τάφους σας», ο Vian παρουσιάζει στους Γάλλους όχι μόνο μια Αμερική που ανταποκρίνεται στα στερεότυπα της πορνογραφίας σαδοερωτισμού και του μυθιστορήματος νουάρ (αλκοόλ, σεξ, σκληρά αρσενικά, σαγηνευτικά θηλυκά), αλλά κυριολεκτικά εργαλειοποιεί την μεγαλύτερη, στερεότυπη φαντασίωση των λευκών για την κτηνώδη, υπερμεγέθη σεξουαλικότητα των μαύρων. Και ο ήρωας του, ο Λη Αντερσον, ένας νέγρος με χαρακτηριστικά λευκού, εργαλειοποιεί τον τρόμο των Λευκών απέναντι στην φυλετική επιμειξία,  για να εκδικηθεί την δολοφονία του μικρότερου αδερφού του και την ταπείνωση του ίδιου και του μεγαλύτερου αδερφού του. Στο μυθιστόρημα του Vian, η φυλή αποτελεί το σκιώδες κίνητρο και ταυτόχρονα το εργαλείο για την εκδίκηση του ήρωα.  

Ο αντιήρωας Λη συστήνεται βιώνει την φυλετική βία ενώ στη συνέχεια μια εκδικητική αφήγηση κλιμακώνεται μέσα από την ιδέα ότι η αδικία που έχει υποστεί είναι πολύ μεγάλη και ο νόμος πολύ αδύναμος για να αποκαταστήσει το οτιδήποτε.  Η προσωπική εκδίκηση γίνεται όλο και περισσότερο "απαραίτητη" για τη δικαιοσύνη του θύματος - Λη, εκδίκηση όχι προς αυτούς που άσκησαν βία εναντίον σε αυτόν ή την οικογένειά του , αλλά εκδίκηση πολιτική, βάζοντας  στο στόχαστρο την οικογένεια Άσκουιθ, εξαιτίας του πλούτου τους και της υψηλής κοινωνικής τους θέσης αλλά και για την εκμετάλλευση από αυτούς των μαύρων στις φυτείες με ζαχαροκάλαμα που κατείχαν.

Όταν οι εκδικητικές του πράξεις μετατρέπονται σε παραλογισμό αυθαιρεσίας και αποκαλύπτεται ο τρόμος του σχεδίου του, εμείς οι αναγνώστες χάνουμε σταδιακά την οποιαδήποτε συμπάθεια προς αυτόν. Και ο κύκλος εκδίκησης του κλείνει με τη μεγαλύτερη υπερβολή: τις διεστραμμένες και απεχθείς δολοφονίες των αδερφών Τζην και Λου, με τον πρωταγωνιστή να μην μπορεί σε καμία περίπτωση να εκλογικεύσει τις πράξεις ακραίας, σαδιστικής και αχρείαστης βίας, και την εκδίκησή του ήρωα να παραμένει ανεπαρκής αφού δεν αποκαθιστά σε καμία περίπτωση τις αδικίες που ο ίδιος (η οικογένειά του, η φυλή του έχουν βιώσει. Δεν υπάρχει τίποτα ηρωικό στην εκδίκησή του και δεν υπάρχει καμία πιθανότητα να αιτιολογηθεί η ακραία δική του βία από την πρωταρχική βία. Ο Λη κυριολεκτικά απέτυχε να αποκαταστήσει τη διαρκή δικαιοσύνη στον κόσμο του. 

Ο Vian δεν καταπιάνεται με την μεγαλειώδη αφήγηση ηρωικών εκδικητών  από μυθοπλασίες του 19ου αιώνα, όπως αυτές που διαβάζουμε στον εξιδανικευμένο και κατασκευασμένο κόσμο του Αλέξανδρου Δουμά, αφηγήσεις που οδηγούν όχι μόνο στον θρίαμβο της προσωπικής του δικαιοσύνης του ήρωα αλλά κυρίως στην αποκατάσταση της ισορροπίας στον κόσμο για να μπορέσει να ολοκληρωθεί το ζητούμενο happy – end. Στον κόσμο του 20ου αιώνα αυτό το αφήγημα, αυτό το σύμπαν είναι πολύ μακριά από την ανθρώπινη πραγματικότητα. Ο αντιήρωας εκδικητής του Vian ακολουθεί το μονοπάτι της εκδίκησης προς μια κατάβαση στην κόλαση, από μια βαθιά, σχεδόν σπλαχνική ανάγκη να απαλλαγεί από τον υπερβολικά βίαιο πόνο πληγώνοντας με τη σειρά του. 

Η παρουσίαση της ψυχολογίας των χαρακτήρων είναι πολύ ρεαλιστική, και χωρίς να επιχειρεί να τους απαλλάξει προσπαθεί να κατανοήσει τις αποκρουστικές συμπεριφορές που τους τοποθετούν τόσο ως θύματα όσο και ως θύτες. Και αν αυτό γίνεται με τρόπο που σοκάρει τον αναγνώστη αυτό δεν μειώνει στο παραμικρό την αξία του έργου. 

Boris Vian, «θα Φτύσω στους Τάφους σας»

Εκδ. Τόπος, μετ. Καυκιάς Γιάννης